Lijst Home‎ > ‎

Grensgangers - Aline Sax

Geplaatst 16 sep. 2015 01:33 door susan *   [ 16 sep. 2015 01:33 bijgewerkt ]

Wat het bouwen van de muur voor de inwoners van Oost Berlijn betekende en hoe het leven achter die muur er uitzag is het thema van Grensgangers, het nieuwe boek van de Antwerpse schrijfster Aline Sax. Ze werkte er zeven jaar aan, want deze historica wil dat alle historische feiten in haar boeken correct zijn.
Sax beschrijft drie perioden en elk van deze perioden heeft een eigen verteller. Als eerste is Julian aan het woord. Het is 1961. Julian woont in Oost-Berlijn, maar hij werkt in West-Berlijn. Hij is een zogenaamde´grensganger´ en daar wordt in het Oosten op neergekeken:´Wel profiteren van de goedkope huur, de sociale zekerheid en de lage prijzen in het Oosten en tegelijkertijd poen scheppen in het Westen en de kapitalist uithangen´. Julian heeft niet veel vrienden meer in het Oosten, maar dat kan hem niet schelen. Zeker niet als hij een relatie krijgt met de West-Berlijnse Heike.
Als de grenzen tussen Oost en West gesloten worden heerst er ongeloof. Julian kan van de een op de andere dag niet meer naar de andere kant. Hij verliest zijn werk en het contact met zijn vriendin. Julian besluit tot een ´republiekvlucht´ en samen met zijn broer (die Parijs en de Middellandse Zee wel eens wil zien) proberen ze over de grens te komen.
In het tweede deel is het 1977 en is de twintigjarige Marthe aan het woord. Zij is een nichtje van Julian. Zij studeert aan de universiteit, evenals met haar broer Florian. Broer en zus zijn lid van een club waar ze verboden boeken lezen en praten over wat beter kan in hun maatschappij. Zij willen niet naar het Westen, zij willen dingen veranderen van binnenuit. De Stasi, de Oost- Duitse veiligheidsdienst, houdt ze in de gaten en grijpt in.
Het derde deel van het boek neemt de lezer mee naar 1989 en deze keer is een ander nichtje van Julian de hoofdpersoon, Sybille. Zij werd jong door haar moeder in de steek gelaten en groeit op bij haar grootouders, de ouders van Julian. Sybille is tevreden met haar leven. Ze werkt in een supermarkt, ze heeft vrienden en ze heeft een oogje op een collega. Maar de familiegeschiedenis drukt ook op haar. Zeker als haar tante (de moeder van Marthe en Florian) zelfmoord pleegt en haar nichtje Marthe na twaalf jaar ineens weer opduikt.
Als haar grootmoeder een beroerte krijgt ontwikkelt ze een plan. Oma zal vrijwel zeker sterven, maar in het Westen heeft ze misschien kans op betere medische zorg. Sybille gaat proberen of ze in contact kan komen met haar oom Julian. Ondertussen broeit er wat in het Oosten en neemt het verzet tegen de beperkingen toe. Tegen beter weten in raakt Sybille daarbij betrokken.

Aline Sax laat drie verschillende mensen aan het woord die toevallig aan de oostkant van de Berlijnse Muur terecht zijn gekomen. Met Julian kan de lezer meeleven hoe het is als er binnen enkele weken een ondoordringbare grens opgetrokken wordt. Julians woede en machteloosheid is makkelijk mee te voelen. De beschrijving van de vlucht naar het Westen is geen spannend jongensboekverhaal. Er vallen doden en de achterblijvers betalen een hoge prijs.
Hoe het dagelijks leven achter de muur er uitzag wordt vooral in het tweede deel duidelijk. Marthe en Florian kennen weliswaar de regels van het spel (´Als je binnen de lijntjes kleurde, lieten ze je verschillende potloden gebruiken. Als je erbuiten kleurde, namen ze alle potloden af.´)maar onderschatten de macht en invloed van de Stasi. De beschrijving van de gevolgen is indringend.
In Sybilles verhaal komt de familiegeschiedenis samen. Aline Sax kiest daarbij niet voor een happy end, dat zou te makkelijk zijn.
In het boek komt veel aan de orde; zo raakt Julian bijvoorbeeld betrokken bij een moord en wordt Marthe belaagd door een jonge man die zegt dat haar grootvader een oorlogsmisdadiger is. Binnen de familie wordt niet gepraat over de oorlog of de verdwenen familieleden. Sax hecht aan het einde van haar boek niet alle losse eindjes af. Zo weet niemand wat er met Julian is gebeurd en ook over de verdwijning van Marthe en Florian blijft veel onduidelijk.
Er zijn ook een aantal thema´s die minder goed uit de verf komen. Zo zijn voor Marthe en Florian de jonge Duitse verzetshelden Sophie en Hans Scholl erg belangrijk, maar hun geschiedenis is in Nederland nauwelijks bekend. Echt een misser is de uitwerking van de relatie tussen Marthe en Florian. Zij blijken zich ineens ook fysiek tot elkaar aangetrokken te voelen. Dit incestthema voegt niets aan het verhaal toe en is alleen maar verwarrend.
Sax is een goede verteller die de lezer echt meeneemt in de levens van haar hoofdpersonen. De beschrijvingen van het dagelijks leven dragen daar veel toe bij, vooral de opvallende details daarin. Bijvoorbeeld dat de ramen in het ziekenhuis blauw geschilderd zijn omdat ze uitkijken op het Westen, of dat bij de voorbereiding van een feestje meerdere menu´s uitgezocht worden omdat je van te voren niet weet wat er in de winkels zal liggen.
De Nederlandse lezer zal zich hier en daar verbazen over een Vlaams woord, zoals´rondhoren´ of ´opgekleed´ of de uitdrukking ´laat je niet doen´. Echt storend is het Vlaams als de menigte tijdens een protestbijeenkomst ´Stasi buiten´ scandeert. De Nederlandse lezer zal zich afvragen of ze nog ergens binnen koffie zitten te drinken.

Grensgangers is een monumentaal boek. Het laat de lezer veel kanten zien van het leven achter de muur. Voor iedere bezoeker aan Berlijn een must-read.

Grensgangers
Aline Sax


Davidsfonds, 2015     € 19,95

Andere boeken van Aline Sax op kinderboekenpraatjes:
Het meisje en de soldaat