Lijst Home‎ > ‎

Kameraad - Paul Dowswell

Geplaatst 2 jun. 2014 04:04 door susan *   [ 2 jun. 2014 04:04 bijgewerkt ]

Paul Dowswell heeft in Nederland zijn naam als schrijver van historische jeugdboeken ruimschoots op de kaart gezet. In zijn boeken Ausländer, Sector 20 en 11 november nam hij de lezer mee naar respectievelijk de Tweede Wereldoorlog, Oost-Berlijn en de Eerste Wereldoorlog. Dowswell brengt in zijn boeken een historisch interessant tijdperk indringend in beeld door er een jonge hoofdpersoon in te plaatsen waarmee de lezer zich makkelijk kan identificeren.
In Kameraad neemt Dowswell de lezer meer naar Stalinistisch Rusland. Het is mei 1941 als het verhaal begint en we volgen een jaar het leven van de vijftienjarige Mischa Petrov. De familie Petrov behoort tot de bevoorrechte klasse, omdat Mischa´s vader een van Stalins persoonlijke secretarissen is. De familie woont binnen de muren van het Kremlin, een plaats waar de Sovjet-elite verblijft. De huizen zijn ruim, de mensen gaan goed gekleed en eten is ruimschoots voor handen. Maar ook binnen het Kremlin regeert de NKVD, de gevreesde geheime dienst die ieder moment kan binnenvallen en iedereen kan meenemen. Wie in handen valt van de geheime dienst en wordt afgevoerd in een ´Zwarte Raaf´ keert vrijwel nooit terug.
Mischa leeft in deze beklemmende wereld waarin hij altijd op zijn hoede moet zijn. Ook zijn familie heeft ervaring met de NKVD, Mischa´s moeder is een half jaar geleden opgepakt. Zij is als staatsvijand aangemerkt en veroordeeld tot tien jaar werkkamp ´zonder recht op correspondentie´. Waar ze is en of ze nog leeft is onbekend. Mischa durft alleen met Valya, een vriendin die ook in het Kremlin woont, en zijn vader vrijuit te spreken.
Het zijn spannende tijden, de Duitsers zijn op oorlog uit. Aanvankelijk merkt Mischa daar niet veel van, maar als de Duitsers Rusland aanvallen wordt de invloed van de oorlog op het dagelijks leven steeds groter.

Dowswell weet de dreigende sfeer van het Stalinistische regime goed over te brengen. Het is de lezer al snel duidelijk dat de kleinste misstap grote gevolgen kan hebben. Dowswell is geen schrijver van bijzonder mooie zinnen, originele beeldspraken en sprankelende dialogen. De rammelende vertaling maakt dat er niet beter op; een vertaling waar hier en daar het Engels erg opzichtig doorheen schemert, Valya het ouderwetse woord ´oeps´ in de mond gelegd krijgt en Mischa en Valya worden afgescheept met de uitdrukking dat zij rennen´alsof hun leven ervan afhangt´ als zij daadwerkelijk rennen met de dood op hun hielen.
Het streven de historische context correct te beschrijven gaat ten koste van de geloofwaardigheid van de fictie. Zo wordt voor de lezer weinig invoelbaar hoe zeer Mischa zijn moeder mist. Dowswell beschrijft wel dat Mischa af en toe aan zijn moeder denkt, maar dat is altijd in combinatie met een verkapte uitleg van het dagelijks leven onder Stalin. Hij denkt bijvoorbeeld terug hoe bijzonder het was dat zijn moeder op een dag een doos bonbons kon kopen die er prachtig uitzag en hoe hij met zijn broer en zus de kleurige snoeppapiertjes bewaarden. Maar herinneringen die los staan van het onderdrukkende regime worden niet beschreven. De oudere broer en zus spelen in het verhaal nauwelijks een rol, ze worden alleen genoemd als de oorlogshandelingen in de buurt van hun verblijfplaats komen. Ook is het moeilijk te geloven dat Mischa´s vader vertrouwelijke informatie met zijn zoon deelt. Waarom zou een vader zijn zoon willen opzadelen met deze gevaarlijke kennis, al is het voor het verhaal wel een manier om de lezer te informeren over de grillige kanten van Stalin.
Toch weet Dowswell de lezer aan zich te binden. Valya en vooral Mischa krijgen genoeg smoel om zich hun lot aan te trekken en daarmee krijgt de geschiedenis van de Sovjet Unie een gezicht. Wie een boek van Dowswell heeft gelezen zal nooit meer hetzelfde naar de informatie uit de geschiedenissenboeken kijken. Dat hiervoor wat ingeleverd wordt op de geloofwaardigheid van de fictie nemen we dan maar voor lief, aan de geloofwaardigheid van de geschiedkundige feiten is geen enkele concessie gedaan en dat is de kracht van Dowswell.

Kameraad
Paul Dowswell


Callenbach, 2014     € 17,99



Andere boeken van Dowswell op kinderboekenpraatjes:
Auslände