Lijst Home‎ > ‎

Kinderen met een ster - Martine Letterie

Geplaatst 20 aug. 2017 04:11 door susan *   [ 20 aug. 2017 04:12 bijgewerkt ]

Martine Letterie heeft een familiegeschiedenis waarin de Tweede Wereldoorlog een grote rol speelt. Met haar boeken over dit onderwerp wil ze kinderen vertellen wat er gebeurd is en uitdragen dat iedereen het recht heeft te zijn wie hij/zij is. Daarnaast wil ze de lezer laten zien dat er altijd keuzes zijn.
Het boek Kinderen met een ster gaat over zes jonge joodse kinderen die via verschillende wegen in Kamp Westerbork terecht komen. Voor het boek interviewde de schrijfster diverse mensen die als kind in het kamp verbleven en ze verwerkte hun herinneringen in de verhalen. Het verhaal over Leo beschreef Letterie al eerder in haar boek Groeten van Leo.

Letterie vertelt dus het verhaal van zes kinderen die bij het uitbreken van de oorlog ongeveer zes jaar oud zijn. De verhalen zijn chronologisch geordend en beginnen bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland.
Bennie merkt op die ochtend in mei dat er iets aan de hand is als zijn ouders al vroeg op zijn en met ernstige gezichten naar de radio luisteren. Op straat horen ze schoten. Rosa zit met haar familie in de auto. Ze proberen, in het voetspoor van koningin Wilhelmina, met de boot naar Engeland te vluchten. Klaartje staat met haar moeder op het strand. Haar vader en broer zoeken in de haven naar een boot die hen naar Amerika kan brengen.
Jules leert de lezer kennen als hij voor het eerst lopend zijn vriend gaat bezoeken omdat hij als joodse jongen niet meer met de tram mag reizen. Ook Leo heeft last van de beperkingen die aan joodse mensen worden opgelegd. Hij baalt dat hij naar een andere school moet ‘omdat hij van de Duitsers niet meer met de andere kinderen naar school mag.’
Uiteindelijk worden alle kinderen naar Westerbork gebracht. De meeste met hun ouders. Jules echter wordt alleen in een kast achtergelaten met de belofte dat hij later zal worden opgehaald en dan naar tante Ella zal worden gebracht. Maar hij mag niet bij tante Ella blijven. Op het onderduikadres wordt hij alsnog opgepakt en komt zonder zijn ouders in het kamp terecht, waar hij wordt ondergebracht in het weeshuis.
Ruth woont al heel lang met haar ouders in Westerbork. Ze is nieuwsgierig naar de trein die eens per week vertrekt, ze wil ook weleens een keer in een trein reizen. Maar al snel wordt, ook voor de kinderen, duidelijk dat een plaats in de trein slecht nieuws is.

Het verhaal dat Letterie vertelt is indringend. Ze weet heel mooi de belevingswereld van deze jonge kinderen in woorden te vangen: hun onbegrip van de situatie, hun angst, maar ook het dagelijks leven dat gewoon doorgaat. Soms is de naïviteit van de kinderen pijnlijk, bijvoorbeeld de blijheid en het trotse gevoel van Rosa als ze eindelijk oud genoeg is om ook een ster te mogen dragen of de vraag van een vriendje aan Bennie of hij snel zijn speelgoed over het balkon wil gooien als de Duitsers de volgende keer aanbellen.
De beschrijvingen van het dagelijks leven in kamp Westerbork zijn beeldend: het zand dat overal in gaat zitten, de krappe ruimte, de schaarste en de altijd aanwezige angst dat je naam op de lijst staat en je mee moet met de volgende trein. Maar aan de andere kant gebeuren er ook leuke dingen, zoals een bezoek van Sinterklaas, een tochtje buiten het kamp, schommelen of spelen met een fantasiehondje. Letterie volgt de meeste kinderen tot het moment dat ze met de trein mee moeten. Het boek wordt afgesloten met drie verhalen die rond de bevrijding spelen waarin duidelijk wordt dat tenminste drie kinderen de oorlog hebben overleefd.
Het zijn vaak kleine dingen die een grote indruk achterlaten. Zo houdt de lezer zijn adem in als Ruth bijna meegenomen wordt in de trein, maar ze wordt er nog net op tijd door een Duitser uitgevist met de woorden ‘Die niet! Dat is er één van Löwe, de kok’. Of de onverschilligheid van de kampdokter voor Klaartje die na een val van de schommel geen verband krijgt.
Letterie beschrijft in haar verhalen verschillende momenten waarop volwassenen een keuze kunnen maken, bijvoorbeeld of ze afscheid nemen van hun joodse buren die afgevoerd worden, of dat ze liever (letterlijk) wegkijken.

Kinderen met een ster is voorleesboek dat zich richt op kinderen tussen vijf en negen jaar. Veel ellende wordt aangestipt, maar niet uitgewerkt. Het is aan de voorlezer om de gaten in de kennis bij de kinderen in te vullen. Dat is een hele klus, want de beoogde toehoorders hebben nog maar weinig kennis over de context. Zelfs een eenvoudige opmerking, bijvoorbeeld hoe je kunt zien of iemand een Duitser is, heeft uitleg nodig, want een zesjarige weet over het algemeen niet wie de deelnemende landen in de Tweede Wereldoorlog waren, of de reden dat de koningin naar Engeland is gevlucht, of waar Engeland en Amerika überhaupt liggen. Dit zijn echter vragen die de voorlezer makkelijk kan ondervangen, maar wie wil antwoord geven op de vraag wat er met de kinderen gebeurde die in de trein zijn gestapt? Wil je echt kinderen tussen vijf en negen jaar al confronteren met de harde waarheid dat er vanuit Westerbork meer dan 18.000 kinderen zijn weggevoerd en er slecht zo’n 1000 kinderen terugkwamen?

Kinderen met een ster is een indrukwekkend boek. Martine Letterie beschrijft mooi en indringend hoe het leven van jonge joodse kinderen compleet verandert als het land bezet wordt door de Duitsers. Voor de lezer met kennis over de Tweede Wereldoorlog is het confronterend en hartverscheurend deze verhalen te lezen. Voor de jonge lezer zal er hulp nodig zijn om de context waarin deze verhalen zich afspelen uit te leggen.

Kinderen met een ster kreeg in juni 2017 een Zilveren Griffel.
Uit het juryrapport: ‘De constructie van het boek dwingt bewondering af. Het is buitengewoon knap hoe Letterie via de concrete belevenissen en de beleving van de kinderen over de geschiedenis vertelt van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog in Nederland. (...) Het is geschreven met veel gevoel voor zowel de jonge doelgroep als de historische gebeurtenissen en dat is een prestatie van formaat.’

Kinderen met een ster
Matine Letterie (tekst) en Rick de Haas (illustraties)


Leopold, 2016      €13,99