Lijst Home‎ > ‎

Sabel - Suzanne Wouda

Geplaatst 3 mei 2017 03:57 door susan *   [ 3 mei 2017 04:14 bijgewerkt ]

‘Soms droom ik dat ze zich over me heen buigen. Dat het prikkeldraad dat uit hun lijf steekt zich om mijn hals wikkelt en langzaam straktrekt.’

De droom is van Max, hij is ongeveer elf jaar oud en opgesloten in kamp Vught tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het gevoel dat hij beschrijft maakt zich ook meester van de lezer, in ieder geval van de lezer met enige historische kennis, die al ongeveer weet wat de jongen moet hebben meegemaakt en bekend is met het lot van de kinderen uit kamp Vught.

In april 1941 lijkt alles nog gewoon. De oorlog speelt nauwelijks een rol in Max’ leven. Hij leest zijn Winnetou-boeken en speelt met zijn kat Sabel. Maar als de bezetter besluit dat er voor Joodse jongens geen plaats meer is in de samenleving, verandert Max’ wereld ingrijpend. Max moet naar een andere school en hij mag niet meer naar het zwembad of het park. Als een oproep tot ‘arbeidsverruiming in Duitsland’ ieder moment kan afkomen moet Max samen met zijn ouders onderduiken. Hij wil Sabel niet achterlaten en de emoties lopen hoog op: ‘Als Sabel dan nog niet mee mag, ga ik het vertellen. Tegen iedereen die het horen wil, maar vooral tegen de NSB. Ik fiets gewoon naar het Concertgebouwplein, daar zitten ze. Ik...
De lezer weet al dat de familie opgepakt zal worden, want we lezen ook over het leven van Max in kamp Vught gedurende de maanden mei en juni in 1943. Ook in het kamp speelt Sabel een belangrijke rol. Hij is Max’ houvast, een warmtebron als zijn deken wordt gejat en een grote troost in een eenzame akelige omgeving. Als een nieuwe ‘verkamping’ wordt aangekondigd besluit Max dat hij Sabel moet achterlaten.

Wouda schreef meerdere historische jeugdboeken en kreeg in 2013 een Vlag en Wimpel voor haar boek Verschoppelingen. Sabel is echter van een andere orde. Waar haar eerdere boeken vooral spannende verhalen zijn in een historische omgeving is dit boek een aanklacht. Sabel lezen als een spannend verhaal met een slechte afloop is onmogelijk, daarvoor is het confronterend.
Wouda neemt de lezer mee in de belevingswereld van Max en schetst zo een indringend beeld van de oorlogsverschrikkingen. Daarnaast laat ze zien hoe groot de kracht van de fantasie is. Max vlucht weg uit de akelige werkelijkheid en weet met zijn fantasie wat kleur in zijn leven te brengen: een rode kat in een grauwe wereld. Er zijn meer kinderen in het kamp die dat kunnen, ook zijn vriendin Roos is er goed in. De kinderen vertellen elkaar verhalen, bijvoorbeeld over de dieren die niet in het kamp mochten zijn, zoals een papegaai die op het prikkeldraad zat en de hele dag scheldwoorden riep. Roos en Max weten precies wat hij zei. Als duidelijk wordt dat de kinderen weg moeten uit het kamp kan de fantasie Max niet langer troosten en besluit hij zijn kat achter te laten.
Wouda heeft niet veel woorden nodig om pijnlijke kwesties te schetsen, bijvoorbeeld de onverschilligheid van de omstanders die zien hoe Max en zijn ouders worden afgevoerd: ‘Hij draait zijn hoofd als we voorbijkomen en kijkt me een tel aan. Dan gaat zijn blik weer naar het wak in het ijs, alsof wij gewone voorbijgangers zijn. Gewone mensen in een auto, op weg naar een onbelangrijke plek.
Het is de vraag voor wie Wouda dit boek schreef. De uitgever geeft geen leeftijdindicatie. Een kind dat weinig weet over de oorlog legt het boek wellicht weg omdat hij het niet begrijpt. Of hij leest het boek uit met het risico een enorme opdonder te krijgen als tot hem doordringt waartoe mensen in staat zijn, zeker als hij in de verantwoording aan het einde van het boek leest dat ‘die dingen waarvan je hoopt dat ze niet echt gebeurd zijn’ wel hebben plaatsgevonden. Duizenden kinderen zoals Max en Roos liepen zo uit de trein na een verschrikkelijke reis de gaskamers in.

Sabel is een prachtig verhaal dat je bij de strot grijpt, een verhaal over een gewone jongen met een gewone kat die probeert te overleven en daar niet in slaagt. Wouda weet Max’ steeds grauwer wordende wereld goed te beschrijven. De kracht van de fantasie is lang troostend, maar uiteindelijk laat Max Sabel achter en reist zonder hem de dood tegemoet. Een heftig thema voor een kinderboek.

Sabel
Suzanne Wouda


Hoogland & Van Klaveren, 2017     € 14,90

Andere boeken van Suzanne Wouda op kinderboekenpraatjes: