Lijst Gouden Lijst 2014

Kieuw - Saskia Maaskant

Geplaatst 4 jul. 2014 04:42 door susan *   [ 4 jul. 2014 04:42 bijgewerkt ]


´Er was eens een goudvis/en die goudvis was een meisje./ De oude vrouw had haar in een vissenkom gestopt/ en hield haar daar./ (...) Toen ging de oude vrouw dood./ De vissenkom brak in duizend stukjes./´ 


Filia heeft jaren bij haar oma gewoond die een teruggetrokken bestaan leidde. Oma kwam bijna nooit buiten, ze liet de boodschappen bezorgen en haar kleindochter mocht niet naar school. Als oma overlijdt staat de achttienjarige Filia er alleen voor. Filia wil niet dat de mensen medelijden met haar hebben en daarom besluit ze haar angst te overwinnen en zelf een brood te gaan kopen. Ze stapt een winkel binnen waar geen brood verkocht wordt, maar wel een meisje werkt waarmee ze ooit bevriend was: de spontane levenslustige Kers. Omdat Kers woonruimte nodig heeft trekt ze ongevraagd bij Filia in. Ze brengt, letterlijk, licht in Filia´s bestaan, al heeft Filia wel moeite met haar nadrukkelijke aanwezigheid. Ook anderen zijn Filia goedgezind: de oude postbode Timber en de boodschappenjongen Waldemar tonen meer dan gewone belangstelling voor haar. 
Terwijl Filia probeert grip te krijgen op haar nieuwe leven probeert ze ook de keuzes van haar oma te begrijpen. Daarbij wordt ze geholpen door oma´s dagboek. 

Kieuw is het tweede boek van Saskia Maaskant (1981). Het is een magisch realistische boek; oma blijkt in het verleden haar hart te hebben verloren aan een man met kieuwen. Het verhaal is fragmentarisch opgebouwd, de lezer gaat heen en weer tussen heden en verleden. De compositie blijft overzichtelijk en de afwisselende opbouw verhoogt de spanning van het verhaal. Maaskant speelt met de thema´s water en vissen. Op allerlei manieren duiken deze thema´s op, niet te nadrukkelijk maar altijd aanwezig. Zoals de man met de kieuwen altijd aanwezig is geweest in het leven van Filia en haar grootmoeder 
Maaskant is een getalenteerd schrijfster die met haar prachtige taalgebruik een mooi sfeervol en geloofwaardig verhaal neerzet. Toch zou het stilistisch nog sterker kunnen door minder uit te leggen en toe te lichten. Ook zou het verhaal baat hebben bij het schrappen van hinderlijke herhalingen; Kers´rimpelt haar neus´ echt veel te vaak. 
Kieuw werd genomineerd voor de Diorapthe Jongeren Literatuurprijs (een prijs voor het beste boek voor jongeren tussen 15-25 jaar) én het is genomineerd voor de Gouden Lijst (een prijs voor het beste boek voor jongeren tussen 12-15 jaar). De nominatie voor beide prijzen laat zien dat het boek geen duidelijk omschreven lezerspubliek heeft. De levensfase van de hoofdrolspelers (rond de achttien) rechtvaardigen een 15+ publiek, maar de overzichtelijke stijl met hier en daar een duidelijke uitleg van de situatie maakt het boek ook geschikt voor een jonger en minder ervaren lezerspubliek. 
Het boek is prachtig uitgegeven met sfeervolle illustraties en bijzondere foto´s in een goudkleurige tint. Ook de tekst is in twee kleuren gedrukt. 

Kieuw 
Saskia Maaskant 
Davidsfonds, 2013     €19,95

Het meisje en de soldaat - Aline Sax

Geplaatst 17 jun. 2014 02:48 door susan *   [ 17 jun. 2014 02:48 bijgewerkt ]


´Zeventien stappen. Het meisje strekt haar handen en inderdaad, daar is het bankje. Ze gaat helemaal tegen de leuning zitten. En dan merkt ze het. 

Er zit nog iemand op het bankje. Een soldaat. Hij ruikt naar zweet en modder en bloed. Zoals alle soldaten. Maar daaronder, heel diep, noch amper merkbaar, ruikt ze een andere geur. Een geur die ze niet kent. Ze snuift diep. Een warme geur zoals van gebrande noten. Maar noten die ze nog nooit geroken heeft.´ 


Een blind meisje en een zwarte soldaat ontmoeten elkaar op een bankje achter het café van de ouders van het meisje. De loopgraven van de Eerste Wereldoorlog bepalen het leven van de soldaat: zes dagen naar het front en dan drie dagen rust. Op deze dagen ontmoeten het meisje en de soldaat elkaar op het bankje. Hij vertelt haar over Afrika met ´langzame woorden en voorzichtige zinnen´. Op een dag blijft het bankje leeg. Het meisje gaat de soldaat zoeken en loopt naar het front. 

Aline Sax, historica, heeft ongetwijfeld de historische achtergrond van de inzet van Afrikaanse soldaten in de Eerste Wereldoorlog grondig onderzocht. Deze Afrikaanse soldaten, de tirailleurs, waren voor de plaatselijke bevolking vaak de eerste zwarte mensen die ze zagen en ze werden met enig wantrouwen bekeken. 
Sax beschrijft in beeldende zinnen de bijzondere band tussen het meisje en de soldaat. Hun namen blijven onbekend. Het meisje en de soldaat zijn beiden buitenstaanders die elkaar bij toeval ontmoeten. De soldaat vertelt het meisje over zijn land en de mensen die hij mist. Zij kan luisteren en horen wat hij niet uitspreekt. 
Sax laat het meisje en de soldaat om en om aan het woord en vaak beschrijven zij hetzelfde moment. Als het meisje aan het woord is zijn de bladzijden wit, als de soldaat spreekt dan is de achtergrondkleur zwart. Het is onvermijdelijk dat het verhaal van de soldaat ook gaat over oorlog en dood:´ Het ene moment zagen zijn ogen nog en het volgende niet meer. Zo ongemerkt kan je hier sterven´ 
Het boek is in sobere kleuren geïllustreerd door Ann De Bode. Zij schetst een mooi tijdsbeeld met haar tekeningen die op foto´s lijken: een snapshot van het café, soldaten aan het front, de verwoestende werking van een bom. De soldaat zien we op het bankje, het meisje blijft buiten beeld. We zien slechts de benen van het paard dat zij berijdt of een gedeelte van haar lichaam. 

Het verhaal beslaat nog geen honderd pagina´s maar is rijk aan inhoud en schoonheid. Het is een verhaal over vriendschap en vertrouwen tegen een achtergrond van oorlog en wantrouwen. Mis dit kleine pareltje niet! 

Het meisje en de soldaat 
Aline Sax (tekst) en Ann De Bode (ill)

De Eenhoorn, 2013     € 14,50

Andere boeken van Aline Sax op kinderboekenpraatjes:

Tijgereiland - Daan Remmerts de Vries

Geplaatst 17 jun. 2014 02:45 door susan *   [ 17 jun. 2014 02:45 bijgewerkt ]


In eerste instantie zou Tijgereiland een verhaal worden over hoe slecht het ervoor staat met de tijgers. Maar dat is niet het soort boeken dat Daan Remmerts de Vries schrijft en dus werd Tijgereiland een heel ander verhaal: een verhaal over een jongen, zijn moeder en over de scheiding van de ouders van die jongen. 

Dertienjarige Tijs is de verteller. Sinds zijn vader het huis heeft verlaten is hij´de man in huis´. Tijs probeert deze nieuwe rol zo goed mogelijk te spelen door voor zijn moeder te zorgen en haar verdriet om de scheiding zoveel mogelijk te verlichten. Hij raakt daarbij zichzelf steeds meer kwijt. 
Als Tijs na een weekendbezoek aan zijn vader thuis komt stelt hij zijn moeder voor´ook eens wat te gaan doen´. Tot zijn verrassing weet hij zijn moeder over te halen een reis naar India te maken. Zij kan dan op zoek naar´dat oosterse, mystieke´en Tijs kan op zoek naar tijgers, want die wil hij heel graag in het wild zien en fotograferen. Het wordt geen makkelijke reis. India is heel anders dan verwacht en de moeder van Tijs gedraagt zich, volgens Tijs, onmogelijk: ze wordt boos op mensen, ze draagt een belachelijke broek, ze blijft soms uren weg en ze gelooft niet dat Tijs ooit een tijger in het wild zal zien. Tijs voelt zich verantwoordelijk voor zijn moeder en doet er alles aan de reis tot een succes te maken. Tot de grens is bereikt en´een troebele zwarte vloedgolf´ naar buiten komt. 

In het verhaal is veel aandacht voor de gedachten en emoties van Tijs. Het zijn gedachten en emoties die veel kinderen van gescheiden ouders hebben. Zo vraagt Tijs zich af of hij schuld heeft aan de scheiding en hij voelt zich verantwoordelijk voor het welzijn van zijn moeder. Tijs is bang dat zijn moeder gedachten kan lezen en daarom wordt het nog moeilijker zijn emoties onder ogen te zien; hij durft bepaalde dingen zelfs niet te denken. Omdat tijdens de reis in India alles anders is dan verwacht nemen de spanningen toe. De rolverdeling die in Nederland is ontstaan wordt nu uitvergroot. Uiteindelijk komt het tot de onvermijdelijke uitbarsting. 
Remmerts de Vries geeft Tijs een geloofwaardige vertelstem, al worden de gevoelens soms wel erg benadrukt door ze keer op keer te benoemen. Echt beklemmend wordt het waar Remmerts de Vries zich inhoudt en slechts in enkele woorden aangeeft wat er gaande is:´En aangekleed, gepoetst, gekamd, kwam ik de keuken binnen. Veerkrachtig. Opgewekt. Alert.´Hoi mam!´ Een zoon zoals je in tv-reclames ziet.´  
De spanning in het verhaal kent een mooie opbouw, met Tijs krijgt ook de lezer het steeds benauwder. Dat Tijs zichzelf meer en meer verliest benadrukt Remmerts de Vries door bijna ongemerkt over te gaan op een andere vertelstijl: van de eerste persoon naar de derde persoon. Het is dan ook een opluchting als de bom barst en er ruimte komt voor een nieuw begin. 

Tijgereiland 
Daan Remmerts de Vries 


Querido, 2013     € 14,95 

Andere boeken van Daan Remmerts de Vries op kinderboekenpraatjes:

Het mes dat niet wijkt - Patrick Ness

Geplaatst 17 jun. 2014 02:42 door susan *   [ 17 jun. 2014 02:43 bijgewerkt ]


´Zolang ik het vasthou, zolang ik het gebruik, leeft het mes, het leeft om leven te nemen, maar het moet bevolen worden, ik moet zeggen dat het moet doden, en dat wil het zo graag, het wil steken en stoten en snijden en wringen en wroeten, maar ik moet het ook willen, mijn wil moet zich voegen bij zijn wil.´ 


Todd Hewitt kan bij aanvang van het verhaal niet vermoeden dat het vermogen tot moorden een belangrijk thema in zijn leven zal zijn. Todd woont in de ´Nieuwe wereld´, een planeet die is gekolonialiseerd door onder andere zijn ouders. Zij waren op zoek naar een wereld waar mensen in vrede en veiligheid konden leven met God als hun gids en met liefde voor de medemens. Maar Todds wereld is geen wereld van vrede en liefde. De oorspronkelijke bewoners van de planeet, Spakkels, hebben een virus op de kolonisten losgelaten. Het virus heeft alle vrouwen gedood en mannen een leven met ´Herrie´ opgelegd, alle gedachten van mens en dier zijn continue hoorbaar:´Stilte bestaat gewoonweg niet. Hier niet en nergens niet. Niet als je slaapt, niet als je in je eentje bent, nooit.´ 
Dan gebeurt het ongelooflijke. Todd komt in het ruige moeras een meisje tegen, een meisje omringt door stilte. Deze ontmoeting zet een reeks gebeurtenissen op gang. Als Todd thuis komt kan hij de ontmoeting niet geheim houden, Todd moet vluchten. Zijn hond en het meisje vluchten mee.  

Patrick Ness, een Amerikaan die in Londen woont, neemt de tijd om tijdens de vlucht het verhaal in te kleuren. De lezer deelt met Todd de verwarring, de nieuwsgierigheid naar het meisje en de angst gepakt te worden door woedende dorpelingen of gevaarlijke beesten. Gaandeweg wordt duidelijk dat veel van wat Todd altijd voor waar heeft aangenomen niet waar is en daarmee wordt ook de noodzaak van zijn vlucht duidelijk. 
Ness is een schrijver die onder je huid kruipt en meedogenloos de verschrikkingen schetst van Todds wereld. Hij had sommige passages over kunnen slaan, of in kunnen korten, maar dat zou ten koste zijn gegaan van de intensiteit. De boeken van Ness zijn niet voor watjes. De strijd wordt op het scherpst van de schede gevoerd en sommige passages zijn keihard. De Chaos-trilogie gaat over manipulatie, liefde, hoop, geweld, mededogen, religie en jouw plaatst in de samenleving. Prachtige thema´s die in een young adult boek thuis horen. Het laat zich tot op zekere hoogte vergelijken metDe Hongerspelen, ook een trilogie waarin geweld niet geschuwd wordt en waar eveneens wezenlijke vragen naar de motieven van geweldsgebruik aan de orde komen. Overigens verschenen De Hongerspelen en Ness´ Het mes dat niet wijkt in hetzelfde jaar los van elkaar. 

Ineke Lenting heeft een knappe vertaling gemaakt, die dicht bij de bijzondere sfeer blijft die Patrick Ness in zijn boek oproept. Sommige aspecten van het verhaal laten zich echter moeilijk vertalen. In het Engels wordt in kleine onvertaalbare woorden aangegeven dat er een plattelandsdialect gesproken wordt. In de vertaling leidt dit soms tot verwarring. Na bladzijden goed Nederlands staat er dan ineens iets raars als ´konsuntreren´of ´reakties. 

De Chaos-trilogie is wereldwijd met enthousiasme ontvangen en vele malen bekroond. Verfilming kan dan ook niet uitblijven, de première wordt volgend jaar verwacht. 
Het eerste deel van de trilogie eindigt hartverscheurend. Maar gelukkig hoeft de lezer niet lang te wachten op het vervolg: het tweede deel, Het donkere paradijs, wordt in april uitgebracht. 

Het mes dat niet wijkt 
Deel 1 van de Chaos-trilogie
 

Patrick Ness, 2013     € 19,95

Andere boeken van Patrick Ness op kinderboekenpraatjes:

Zeven minuten na middernacht - Patrick Ness

Geplaatst 16 jun. 2014 09:18 door susan *   [ 17 jun. 2014 02:39 bijgewerkt ]


Dertienjarige Connor heeft een terugkerende nachtmerrie, een nachtmerrie gevuld met duisternis, wind en gegil en met handen die wegglippen uit zijn greep. Hij praat niet over zijn nachtmerrie. Niet met zijn moeder, niet met zijn vader, niet met zijn oma en niet op school. Zijn moeder heeft genoeg aan zichzelf, zij vecht tegen kanker, zijn vader woont al zes jaar in Amerika bij zijn nieuwe gezin, met oma kan hij het niet goed vinden en op school lijkt hij onzichtbaar sinds de ernst van zijn moeders ziekte bekend is; behalve voor Harry die hem belaagt, pest en in elkaar laat slaan. 

Op een nacht, als Connor gillend wakker is geworden uit zijn nachtmerrie, komt ´het monster´ opdagen: de taxusboom van de begraafplaat is in beweging gekomen. Met een wilde ongetemde stem spreekt hij Connor aan die niet echt bang is:´ik heb wel ergere dingen gezien´. Het monster voorspelt dat die angst nog wel zal komen en verdwijnt. Maar hij komt terug, altijd om dezelfde tijd. Het monster vertelt drie verhalen en Connor moet het vierde verhaal vertellen: het verhaal van zijn nachtmerrie. 

Patrick Ness, veel bekroond schrijver, kreeg het verhaalidee van (eveneens veel bekroond) schrijfster Siobhan Dowd. Zelf kon ze het boek niet schrijven, ze stierf aan kanker, 47 jaar oud. 
Zoals we van Ness mogen verwachten is het verhaal goed opgebouwd en prachtig geschreven. Hij mixt op originele wijze verhaalgenres door elkaar. Er is het griezelaspect van het monster dat steeds weer opduikt, altijd op dezelfde tijd, maar toch onvoorspelbaar. Het is een ongrijpbaar monster. Hij omschrijft zichzelf, onder andere, als ´al het ongetemde en ontembare´,´de wilde aarde zelf´. De verhalen die het monster vertelt lijken sprookjes; wijze lessen verpakt in een verhaal. Maar de verhalen nemen onverwachte wendingen, waarin voor de hand liggende thema´s een andere draai krijgen. Als Connor zich daarover beklaagt antwoordt het monster dat verhalen jagen, bijten en achtervolgen en ze niet zijn bedoeld om Connor ´een lesje te leren´. Het zijn verhalen over het leven: vol tegenstrijdigheden ´waarin veel dingen waar zijn die vals lijken´. 
Naast de ontmoetingen met het monster en de verhalen die hij vertelt, volgt de lezer Connor in zijn dagelijks leven waarin het steeds slechter gaat met zijn moeder, zijn vader op bezoek komt en weer weg gaat, waarin hij bij zijn oma moet logeren in haar koude keurige huis, waarin hij op school alleen die jongen met die zieke moeder is, en zelfs pestkop Harry op een dag besluit Conner niet langer te zien. De verhalen van het monster staan niet los van Connors dagelijks leven, ze vermengen zich en dat heeft grote gevolgen. 
Uiteindelijk, als Connor het vierde verhaal moet vertellen, zijn nachtmerrie, komt alles samen. Connor moet de zwarte waarheid onder ogen zien en eindelijk wordt duidelijk waarom het monster in beweging kwam. 

Alsof het verhaal nog niet indrukwekkend genoeg is, zijn er ook nog de briljante illustraties van Jim Kay. In louter zwart, wit en grijstinten omhult hij het verhaal. Hij laat het monster zien, de beelden uit de verhalen, de nachtmerrie en de emoties. Beeld en tekst zijn prachtig vermengd en geven het boek zijn unieke sfeer. 
Zeven minuten na middernacht is een hartverscheurend boek dat ontroert en nog lang blijft nadreunen. Als ik cijfers of sterren zou toekennen op kinderboekenpraatjes, dan was dit een tien met vijf sterren. 

Zeven minuten na middernacht 
Patrick Ness & Siobhan Dowd (tekst) en Jim Kay (ill) 

De Geus, 2013     € 19,95

Andere boeken van Patrick Ness op kinderboekenpraatjes:

1-5 of 5